Greading monet kolekcjonerskich podstawą klasyfikowania w numizmatyce

1. Co to jest Gradng?

Najprościej termin gradingu można określić jako ocenę stanu monety/numizmatu. Dokonuje się jej biorąc pod uwagę wiele czynników charakteryzujących daną monetę takich jak: walory monety, wgniecenia na rancie, zarysowania powierzchni, uszkodzenia mechaniczne czy też połysk. Brane jest również pod uwagę czy moneta nie była czyszczona, co oznaczałoby spadek jej wartości, oraz sprawdzana jest autentyczność numizmatu. Grading jest rzetelnym określeniem stanu monety, zapakowaniem jej w slab (plastikowe pudełko mające na celu zabezpieczenie monety przed czynnikami zewnętrznymi, takimi jak wpływ powietrza i zanieczyszczenie otoczenia) oraz nadanie certyfikatu jakości konkretnemu numizmatowi, co zwiększa jego wartość rynkową. Zapakowanie monety w taki sposób zabezpiecza na wiele lat utrzymanie jej w początkowym stanie, a moneta ma nadal estetyczny wygląd. Dzięki gradingowi osoby, które nie znają się na numizmatyce, mogą zakupić monety, mając pewność że jest to moneta autentyczna i odpowiednio zachowana.

2. Historia Gradingu

Trudno jednoznacznie określić w którym momencie rozpoczęła się klasyfikacja stanu monet, którą dzisiaj określamy mianem gradingu. Od wieków panowało przekonanie, że im lepiej zachowana jest dana moneta, tym większą ma wartość. Przez lata kształtowały się różne sposoby oszacowania stanu zachowania numizmatu. Niektóre źródła mówią, że już pod koniec XIX wieku na łamach czasopisma „The Numismatist” pojawiły się pierwsze numeryczne skale gradingu. Na początku ukształtował się dość niedokładny system gradingu. Monety można było sklasyfikować określając jeden z trzech stanów zachowania:

I. Dobry (eng. Good) – moneta w niedużym stopniu utraciła swoje cechy szczególne pod wpływem przebywania w obiegu

II. Bardzo dobry (eng. Fine) – moneta zachowana niemal idealnie z widocznymi elementami oryginalnego połysku

III. Nieobiegowa (eng. Uncirculated) – moneta w idealnym stopniu zachowana, z bardzo niewielkimi różnicami do monety menniczej

System gradingu rozwinął się wraz z popularyzacją numizmatyki na świecie, a co za tym idzie wraz z zapotrzebowaniem kolekcjonerów na szczegółowe i obiektywne oceny ich kolekcji. Szybko zrozumiano także, że numizmatyka może być bardzo dobrą inwestycją na przyszłość. Odpowiedzią na te zapotrzebowania była Skala Sheldona, wymyślona przez znanego amerykańskiego numizmatyka dr Williama Herberta Sheldona w 1948 roku. Została ona opublikowana w jego dziełach „Early American Cents” oraz w słynniejszym „Penny Whimsy”. Skala ta początkowo przyjęła się głównie w Stanach Zjednoczonych, jednak szybko zyskiwała na popularności i do dzisiaj jest najważniejszą skalą służącą do oceniania stanu numizmatów.

3. Standardy Gradingu

Nie wszystkie monety można oddać do gradingu. Do takich monet należą przede wszystkim monety fałszywe, czyszczone chemicznie, skorodowane oraz takie na których wyraźnie widoczny jest wpływ człowieka. Natomiast przy ocenie monety firmy gradingowe biorą pod uwagę takie elementy jak: estetyka monety, wgniecenia, połysk, porysowania powierzchni, tonacja, poziom zużycia.

Jak już wcześniej wspomniałem najważniejszą ze skali oceny numizmatów jest dziesięciostopniowa skala Sheldona, która prezentuje się w następujący sposób:

I. Mint State (pol. menniczy), (MS) 60 – 70

II. About Uncirculated (pol. prawie menniczy), (AU) 50, 53, 55, 58

III. Extremely Fine (pol. znakomity), (XF) 40, 45

IV. Very Fine (pol. bardzo piękny), (VF) 20, 25, 30, 35

V. Fine (pol. piękny), (F) 12, 15

VI. Very Good (pol. bardzo dobry), (VG) 8, 10

VII. Good (pol. dobry), (G) 4, 6

VIII. About Good (pol. całkiem dobry), (AG) 3

IX. Fair (pol. mierny), (FA) 2

X. Poor (pol. zły), (PO) 1

Trochę inaczej wygląda natomiast europejski system gradingujący. W zależności od kraju możemy się spotkać z nieco innymi oznaczeniami, co pokazuje poniższa tabela:

Condition

Percent

UK

France

Italy

Germany

Spain

Netherland

Good

10%

G

AB

M

GE

RC

G

Very Good

25%

VG

B

B

SGE

BC

ZG

Fine

50%

F

TB

MB

S

BC+

FR

Very Fine

75%

VF

TTB

BB

SS

MBC

ZF

Extra Fine

90%

XF

SUP

SPL

VZ

EBC

PR

About Uncirculated

95%

AUNC

SUP

SPL

UNZ

EBC

FDC

Uncirculated

100%

UNC

SPL

FDC

UNZ

EC

FDC

Brilliant Uncirculated

100% (mirror)

UNC

FDC

FDC

STGL

FDC

FDC

W Polsce skala gradingu posiada pięć stopni i dodatkowy szósty lustrzany:

1. L (stempel lustrzany – najwyższy ze stopni)

2. I

3. II

4. III

5. IV

6. V (najniższy ze stopni)

Stempel lustrzany dzieli się na sześć stanów zachowania:

1. C5 – PR70

2. C4 – PR69/PR68

3. C3 – PR67/PR66

4. C2 – PR65/PR64

5. C1 – PR63/PR62

6. C0 – PR61/PR61

4. Proces gradingu

Proces gradingu zaczyna się od przesłania monety do firmy zajmującej się gradingiem. Każdy numizmat musi mieć konkretny opis zawierający takie informacje jak data emisji, znak mennicy, w której moneta została wyprodukowana, nominał oraz przypisywany jest konkretny numer, za pomocą którego można później sprawdzić autentyczność gradingu. Monetom nadawane są również kody kreskowe, które również pojawią się w finalnym produkcie gradingowania. Numizmaty przekazywane są następnie do najlepszych specjalistów, którzy zajmują się daną dziedziną monet. Sprawdzana jest autentyczność monety, a następnie około trzech – czterech ekspertów z wieloletnim doświadczeniem numizmatycznym poddaje ekspertyzie daną monetę. Każdy z nich ocenia stan monety określają stopień zużycia za pomocą skali Sheldona. Często również analizowana jest barwa monety, co owocuje określeniem za pomocą konkretnych liter. Ostatecznie monetę na podstawie wcześniejszych ekspertyz ocenia główny specjalista, a numizmat przekazywany jest do działu pakowania i drukowania odpowiedniej etykiety.

5. Firmy zajmujące się Gradingiem na Świecie

Idea gradingu opiera się na chęci zmniejszenia liczby nieautentycznych numizmatów oraz dokładniejszego określenia wartości danej monety. Niestety na rynku monet pomimo wielu zabezpieczeń powstają nadal falsyfikaty monet, jak i samego gradingu. Oszuści podszywają się pod największe i najbardziej cenione firmy zajmujące się gradingiem, w celu zwiększenia wartości swoich kolekcji w sposób niezgodny z prawem. Jednakże same firmy gradingowe również nie są idealne. W grę wchodzi duża subiektywność i uznaniowość jeżeli chodzi o oceny monet. Na podstawie wielu eksperymentów związanych z wysyłaniem tych samych monet do różnych firm gradingujących można śmiało stwierdzić, że nie jest to do końca rzetelne i uczciwe. Bowiem wiele monet dostawało bardzo różne oceny, a rozbieżności sięgały nawet kilku stopni w skali Sheldona. Popularne stało się również wielokrotne wysyłanie monet do różnych firm gradingujących w celu uzyskania jak najlepszej oceny.

Obecnie na świecie istnieją cztery najpopularniejsze firmy zajmujące się certyfikowaniem monet. Są to następujące firmy ze Stanów Zjednoczonych:

I. Professional Coin Grading Service (PCGS)

II. Numismatic Guaranty Corporation (NGC)

III. American Numismatic Association Certification Service (ANACS)

IV. Independent Coin Graders (ICG)

Pierwszą firmą, która zaczęła zajmować się gradingiem była ANACS. Została założona przez Amerykańskie Towarzystwo Numizmatyczne w 1972 roku. Już wtedy wiadomo było, że jest to jedyna droga do zagwarantowania autentyczności monety. Do każdej monety dołączany był certyfikat wraz ze zdjęciem tego numizmatu. Natomiast samo pakowanie monet rozpoczęto wiele lat później. Zapoczątkowała je firma PCGS, która powstała w 1986 roku. Rok później powstała kolejna firma, a mianowicie NGC. Wtedy dopiero zaczęła się prawdziwa rywalizacja pomiędzy wyżej wymienionymi firmami. Prześcigały się one w coraz to nowych pomysłach na opakowanie oraz w jak najlepszych systemach pracy mających na celu zagwarantować jak najwyższą jakość usług.

6. Ocena Rzadkości monety

Jak wszyscy wiedzą oprócz stanu monety, ważne dla jej wartości jest również ile takich samych monet jest na rynku. Oczywiście im moneta jest rzadsza tym większą cenę możemy za nią uzyskać. W celu określenia rzadkości powstało kilka skal. Na początek Skala Rzadkości Sheldona:

R1 – Moneta ogólnie dostępna

R2 – Moneta dostępna w ograniczonej ilości

R3 – Moneta rzadko spotykana

R4 – Moneta dostępna jedynie na największych wystawach

R5 – Kilka egzemplarzy monety na największych wystawach

R6 – Pojedyncze egzemplarze monety na rynku

R7 – Prawdziwe rarytasy dla kolekcjonerów

R8 – Nieliczne istniejące egzemplarze

Skala rzadkości wprowadza w 1994 roku przez Davida Bowersa:

Rzadkość

Ilość egzemplarzy

URS 0

Brak

URS 1

1

URS 2

2

URS 3

3 – 4

URS 4

5 – 8

URS 5

9 – 16

URS 6

17 – 32

URS 7

33 – 64

URS 8

65 – 125

URS 9

126 – 250

URS 10

251 – 500

URS 11

501 – 1000

URS 12

1001 – 2000

URS 13

2001 – 4000

URS 14

4001 – 8000

URS 15

8001 – 16000

URS 16

16001 – 32000

URS 17

32001 – 65000

URS 18

65001 – 125000

URS 19

125001 – 250000

URS 20

250001 – 500000

 

Skala rzadkości Scholtena opracowana w 1953 roku:

 

C – common (pol. powszechny)

N – normal (pol. wystarczający)

S – Scarce (pol. deficytowy)

R – Rare (pol. rzadki)

RR – Very Rare (pol. bardzo rzadki)

RRR – Extremely Rare (pol. wyjątkowo rzadki)

RRRR – Of the utmost Rarity (pol. poza granicą dostępności)

7. Początki Gradingu w Polsce

W Polsce już od kilkunastu lat istnieją firmy zajmujące się gradingiem. Jedną z nich jest powstała w 1996 roku firma o nazwie Gliwickie Centrum Numizmatyczne. Świadczy ona usługi gradingowe przy pomocy European Coin Company (firmy z Wielkiej Brytanii) oraz polskiej firmy pakunkowej ECC Polska od 2006 roku. Drugą polską firmą zajmującą się gradingiem jest Polskie Centrum Gradingu (PCG Grading). Firmy te charakteryzują się dużo niższą ceną swoich usług w porównaniu do zachodnich odpowiedników. Jakość ich usług jest wysoka natomiast polski grading nie jest rozpoznawany na świecie.

8. Wysyłka monet do USA i UK

Wiele osób w celu uzyskania najwyższej jakości i rozpoznawalności gradingu na świecie wysyła swoje monety do Stanów Zjednoczonych. Jak się możemy domyślać, jest to o wiele kosztowniejsze niż wykonanie takiej usługi w Polsce, no i oczywiście należy doliczyć jeszcze koszty przesyłki, która w tym wypadku również tania nie będzie. Koszt gradingu jednej monety trzeba szacować w granicy kilkunastu USD. Jest też możliwość wykupienia przeróżnych pakietów gwarantujących w zależności od opcji zależnych od ilość monet lub też wartości końcowej tych numizmatów. Dochodzi do tego problem jakim jest ubezpieczenie przesyłki, ponieważ nie istnieje takie porozumienie pomiędzy Pocztą Polską, a jej odpowiednikiem ze Stanów Zjednoczonych. Kolejnym problemem, który można napotkać jest zakaz wysyłania monet ze Stanów Zjednoczonych, który obowiązuje jeszcze z czasów zimnej wojny.

Jesteś tutaj: Start Historia i numizmatyka Greading monet kolekcjonerskich podstawą klasyfikowania w numizmatyce